Program Kombëtar për Zanatet, Industritë Krijuese dhe Formimin Dual

Kampuse të Specializuara të Ekselencës. Shkollat profesionale shqiptare nuk mund të ofrojnë secila laboratorë, pajisje dhe ekspertizë cilësore për çdo profesion. Në vend të programeve të vogla dhe të shpërndara, disa shkolla ekzistuese duhet të kthehen në kampuse të specializuara: një për modën, tekstilin dhe lëkurën, një për gurin, drurin, metalet dhe restaurimin, një për bizhuterinë dhe dizajnin e objekteve, një për fotografinë, filmin, montazhin dhe skenografinë. Kampuset duhet të lidhin shkollat, universitetet, bizneset, atelierët, muzetë dhe institucionet kulturore, ndërsa nxënësit përdorin laboratorë të përbashkët dhe kalojnë me rotacion në disa vende pune.

Programi “Mjeshtër–Nxënës”. Shqipëria ka profesionistë që zotërojnë teknika të rralla në punimin e tekstilit, gurit, drurit, metaleve, lëkurës, bizhuterive dhe restaurimit, por shumë prej këtyre njohurive rrezikojnë të humbasin sepse mjeshtri nuk paguhet për t’ia transmetuar ato brezit tjetër. Çdo vit të përzgjidhen mjeshtër me eksperiencë dhe portofol të provuar, të cilët marrin përsipër formimin disavjeçar të një të riu. Shteti financon një pagesë për mjeshtrin dhe një pagë për nxënësin, ndërsa programi përfundon me një vepër, koleksion ose projekt profesional dhe me një plan për vazhdimin e zanatit. Shembuj: Në Francë, programi Maîtres d’Art–Élèves financon për tre vjet transmetimin e mjeshtërive të rralla drejtpërdrejt nga mjeshtri te nxënësi, sidomos në profesione ku shkollat e zakonshme nuk mund ta zëvendësojnë praktikën në atelier.

Çdo kompani që fiton një tender të madh publik duhet të jetë e detyruar të krijojë vende të paguara për praktikantë dhe persona në formim. Ky detyrim mund të zbatohet jo vetëm për ndërtimin, energjinë, transportin dhe digjitalizimin, por edhe për restaurimin e monumenteve, prodhimet audiovizuale të financuara nga shteti, projektet kulturore, muzetë, teatrot, turizmin dhe mirëmbajtjen e hapësirave publike. Kontrata mund të kërkojë që një përqindje e orëve të punës të realizohet nga praktikantë të regjistruar, ndërsa kompania duhet të raportojë profesionin, orët e formimit dhe përfundimin e kualifikimit. Në këtë mënyrë, fondet publike nuk financojnë vetëm një rrugë, ndërtesë, film ose restaurim, por krijojnë edhe profesionistë të rinj. Në Western Australia, programi Priority Start vendos objektiva të detyrueshme për punësimin dhe formimin e praktikantëve në projektet e mëdha shtetërore. Në Skoci, klauzolat e përfitimit komunitar në prokurimet publike përdoren për të krijuar vende pune, praktika dhe programe formimi për të rinjtë.